Sondeos o adivinación, necesidad o probabilidad

Cicéron, De diuinatione, II, IX, 22-24 y X, 25

Atque ego ne utilem quidem arbitror esse nobis futurarum rerum scientiam [1]. Quae enim uita fuisset Priamo, si ab adulescentia scisset quos euentus senectutis esset habiturus? Abeamus a fabulis, propiora uideamus. Clarissimorum hominum nostrae ciuitatis grauissimos exitus [2] in Consolatione conlegimus. Quid igitur? Vt omittamus superiores, Marcone Crasso putas utile fuisse tum, cum maxumis opibus fortunisque florebat, scire sibi [3] interfecto Publio filio exercituque deleto trans Euphratem cum ignominia et dedecore esse pereundum? An Cn. Pompeium censes tribus suis consulatibus, tribus triumphis, maximarum rerum gloria laetaturum fuisse, si sciret se in solitudine Aegyptiorum trucidatum iri [4] amisso exercitu, post mortem uero ea consecutura, quae sine lacrimis non possumus dicere ? Quid uero Caesarem putamus, si diuinasset fore ut [5] in eo senatu quem maiore ex parte ipse cooptasset, in curia Pompeia, ante ipsius Pompei simulacrum, tot centurionibus suis inspectantibus, a nobilissumis ciuibus, partim etiam a se omnibus rebus ornatis, trucidatus ita iaceret, ut ad eius corpus non modo amicorum, sed ne seruorum quidem quisquam accederet, quo cruciatu animi [6] uitam acturum fuisse? Certe igitur ignoratio futurorum malorum utilior est quam scientia. Nam illud quidem dici, praesertim a Stoicis, nullo modo potest: « Non isset [7] ad arma Pompeius, non transisset Crassus Euphratem, non suscepisset bellum ciuile Caesar ». Non igitur fatalis [8] exitus habuerunt. Vultis autem euenire [9] omnia fato: nihil ergo illis profuisset diuinare ; atque etiam omnem fructum uitae superioris perdidissent ; quid enim posset iis esse laetum exitus suos cogitantibus? Ita, quoquo [10] sese uerterint Stoici, iaceat necesse est omnis eorum sollertia [11]. Si enim id, quod euenturum est, uel hoc uel illo modo potest euenire, fortuna ualet plurimum; quae autem fortuita sunt, certa esse non possunt. Sin autem certum est quid quaque de re quoque tempore futurum sit, quid est quod me adiuuent haruspices? Cum res tristissumas portendi [12] dixerint, addunt ad extremum [13] omnia leuius casura [14] rebus diuinis [15] procuratis [16]. Si enim nihil fit extra fatum, nihil leuari re diuina potest..

http://www.laviedesclassiques.fr/article/sondages-ou-divination-n%C3%A9cessit%C3%A9-ou-probabilit%C3%A9
[1] Scientia, ae : conocimiento
[2] Exitus, us : muerte
[3] Sibi esse pereundum : Conjugación perifrástica pasiva. Se forma con el adjetivo verbal y el tiempo correspondiente del auxiliar sum; el sujeto agente va en dativo; indica obligación.  “… saber que él debería morir…”
[4] Trucidatum iri : infinitivo futuro pasivo de trucido, matar cruelmente
[5] Fore ut iaceret : (lit. que sucederá que yacería…) que habría de yacer
[6] Cruciatus animi : aflicción, tormento espiritual
[7] Plusquamperfecto de subjuntivo de eo
[8] Fatalis, e : fijado por el destino
[9] Euenio : suceder ocurrir
[10] Quoquo : adv. en cualquier lugar
[11] Sollertia, ae : astucia, inventiva
[12] Portendi : infinitivo presente pasivo de portendo, anunciar, predecir
[13] Ad extremum: para el último momento, para concluir
[14] Casura : participio futuro activo de cado
[15] Res divina : ceremonia religiosa, ofrenda, sacrificio
[16] Participio perfecto pasivo de procuro, celebrar un sacrificio de purificación y de expiación

Anuncios

Las Catilinarias de Cicerón

M.TVLLI CICERONIS ORATIO QUA L. CATILINAM EMISIT IN SENATV HABITA

M TVLLI CICERONIS IN L.CATILINAM ORATIO SECVNDA HABITA AD POPVLVM

M.TVLLI CICERONIS IN L.CATILINAM ORATIO TERTIA HABITA AD POPVLVM

M.TVLLI CICERONIS IN L.CATILINAM ORATIO QVARTA HABITA IN SENATV

Integridad de los gobernantes

 

Cicerón. De Officis II 75-77

[75] Caput autem est in omni procuratione negotii et muneris publici, ut auaritiae pellatur etiam minima suspicio. […]

[76] Laudat Africanum Panaetius quod fuerit abstinens. Quidni laudet? Sed in illo alia maiora. Laus abstinentiae [1] non hominis est solum sed etiam temporum illorum. Omni Macedonum gaza, quae fuit maxima, potitus est Paulus; tantum in aerarium pecuniae inuexit ut unius imperatoris praeda finem attulerit tributorum. At hic nihil domum suam intulit praeter memoriam nominis sempiternam. Imitatus patrem Africanus nihilo locupletior Carthagine euersa. Quid? qui eius collega fuit in censura, L. Mummius, numquid copiosior cum copiosissimam urbem funditus sustulisset? Italiam ornare quam domum suam maluit; quamquam Italia ornata domus ipsa mihi uidetur ornatior.

[77] Nullum igitur uitium taetrius est […] quam auaritia, praesertim in principibus et rem publicam gubernantibus. Habere enim quaestui [2] rem publicam non modo turpe est sed sceleratum etiam et nefarium. Itaque, quod Apollo Pythius oraclum edidit, Spartam nulla re alia nisi auaritia esse perituram, id uidetur non solum Lacedaemoniis sed etiam omnibus opulentis populis praedixisse. Nulla autem re conciliare facilius beniuolentiam multitudinis possunt ii qui rei publicae praesunt, quam abstinentia et continentia.

 

[1] Abstinentia: integridad

[2] Habere enim quaestui rem publicam : sacar provecho del Estado

 

 

Consejos de Cicerón para la vejez

Senibus autem labores corporis minuendi, exercitationes animi etiam augendae videntur; danda vero opera, ut et amicos et iuventutem et maxime rem publicam consilio et prudentia quam plurimum adiuvent. Nihil autem magis cavendum est senectuti quam ne languori se desidiaeque dedat; luxuria vero cum omni aetati turpis, tum senectuti foedissima est; sin autem etiam libidinum intemperantia accessit, duplex malum est, quod et ipsa senectus dedecus concipit et facit adulescentium impudentiorem intemperantiam. De Officiis, I, 123

Resistendum (…) senectuti est, eiusque vitia diligentia compensanda sunt, pugnandum, tamquam contra morbum, sic contra senectutem, habenda ratio valetudinis, utendum exercitationibus modicis, tantum cibi et potionis adhibendum ut reficiantur vires, non opprimantur. Nec vero corpori solum subveniendum est, sed menti atque animo multo magis : nam haec quoque, nisi, tamquam lumini, oleum instilles, exstinguuntur senectute; et corpora quidem exercitationum defatigatione ingravescunt, animi autem se exercendo levantur. Cato Maior. De Senectute, 35, 36

 

Pro Milone – Ciceron

Exordio

I. Etsi uereor, iudices, ne turpe sit pro fortissimo uiro dicere incipientem timere, minimeque deceat, cum T. Annius ipse magis de rei publicae salute quam de sua perturbetur, me ad eius causam parem animi magnitudinem adferre non posse, tamen haec noui iudici noua forma terret oculos, qui, quocumque inciderunt, consuetudinem fori et pristinum morem iudiciorum requirunt.

Non enim corona consessus uester cinctus est, ut solebat; non usitata frequentia stipati sumus: non illa praesidia, quae pro templis omnibus cernitis, etsi contra uim conlocata sunt, non adferunt tamen oratori aliquid, ut in foro et in iudicio, quamquam praesidiis salutaribus et necessariis saepti sumus, tamen ne non timere quidem sine aliquo timore possimus. Quae si opposita Miloni putarem, cederem tempori, iudices, nec inter tantam uim armorum existimarem esse oratori locum. Sed me recreat et reficit Cn. Pompei, sapientissimi et iustissimi uiri, consilium, qui profecto nec iustitiae suae putaret esse, quem reum sententiis iudicum tradidisset, eundem telis militum dedere, nec sapientiae, temeritatem concitatae multitudinis auctoritate publica armare.

Quam ob rem illa arma, centuriones, cohortes non periculum nobis, sed praesidium denuntiant; neque solum ut quieto, sed etiam ut magno animo simus hortantur; neque auxilium modo defensioni meae, uerum etiam silentium pollicentur. Reliqua uero multitudo, quae quidem est ciuium, tota nostra est; neque eorum quisquam, quos undique intuentis, unde aliqua fori pars aspici potest, et huius exitum iudici exspectantis uidetis, non cum uirtuti Milonis fauet, tum de se, de liberis suis, de patria, de fortunis hodierno die decertari putat.

II. Unum genus est aduersum infestumque nobis, eorum quos P. Clodi furor rapinis et incendiis et omnibus exitiis publicis pauit: qui hesterna etiam contione incitati sunt, ut uobis uoce praeirent quid iudicaretis. Quorum clamor si qui forte fuerit, admonere uos debebit, ut eum ciuem retineatis, qui semper genus illud hominum clamoresque maximos prae uestra salute neglexit.

Quam ob rem adeste animis, iudices, et timorem si quem habetis deponite. Nam si umquam de bonis et fortibus uiris, si umquam de bene meritis ciuibus potestas uobis iudicandi fuit, si denique umquam locus amplissimorum ordinum delectis uiris datus est, ut sua studia erga fortis et bonos ciuis, quae uoltu et uerbis saepe significassent, re et sententiis declararent hoc profecto tempore eam potestatem omnem uos habetis, ut statuatis utrum nos, qui semper uestrae auctoritati dediti fuimus, semper miseri lugeamus, an, diu uexati a perditissimis ciuibus, aliquando per uos ac per uestram fidem, uirtutem, sapientiamque recreemur.

Quid enim nobis duobus, iudices, laboriosius, quid magis sollicitum, magis exercitum dici aut fingi potest, qui, spe amplissimorum praemiorum ad rem publicam adducti, metu crudelissimorum suppliciorum carere non possumus? Equidem ceteras tempestates et procellas in illis dum taxat fluctibus contionum semper putaui Miloni esse subeundas, quia semper pro bonis contra improbos senserat; in iudicio uero, et in eo consilio in quo ex cunctis ordinibus amplissimi uiri iudicarent, numquam existimaui spem ullam esse habituros Milonis inimicos, ad eius non modo salutem exstinguendam, sed etiam gloriam per talis uiros infringendam.

Quamquam in hac causa, iudices, T. Anni tribunatu, rebusque omnibus pro salute rei publicae gestis ad huius criminis defensionem non abutemur. Nisi oculis uideritis insidias Miloni a Clodio factas, nec deprecaturi sumus ut crimen hoc nobis propter multa praeclara in rem publicam merita condonetis, nec postulaturi, ut quia mors P. Clodi salus uestra fuerit, idcirco eam uirtuti Milonis potius quam populi Romani felicitati adsignetis. Sed si illius insidiae clariores hac luce fuerint, tum denique obsecrabo obtestaborque uos, iudices, si cetera amisimus, hoc saltem nobis ut relinquatur, ab inimicorum audacia telisque uitam ut impune liceat defendere.

_______________________________________________

Etsi uereor, iudices, ne turpe sit (me) incipientem dicere pro fortissimo uiro timere, minimeque deceat, cum ipse T. Annius perturbetur magis de salute rei publicae quam de sua, me non posse adferre ad causam eius parem magnitudinem animi, tamen haec noua forma iudici noui terret oculos, qui, quocumque inciderunt, requirunt consuetudinem fori et pristinum morem iudiciorum.

enim uester consessus (vuestra asamblea) non cinctus est corona (círculo de asistentes), ut solebat; non sumus stipati (rodeados  de forma compacta) usitata frequentia (muchedumbre acostumbrada):non illa praesidia, quae cernitis pro templis omnibus, etsi conlocata sunt contra uim, non (la doble negación afirma) adferunt tamen aliquid (algo de [preocupación]) oratori, ut in foro et in iudicio, quamquam saepti sumus (estamos rodeados) praesidiis salutaribus et necessariis, tamen ne possimus non timere quidem sine aliquo timore. Quae si putarem opposita Miloni, cederem tempori (me plegaría a las circunstancias), iudices, nec existimarem esse locum oratori inter tantam uim armorum. Sed me recreat et reficit consilium Cn. Pompei, sapientissimi et iustissimi uiri, qui profecto nec putaret esse iustitiae suae, dedere telis militum eundem quem tradidisset reum sententiis iudicum, nec sapientiae, armare auctoritate publica temeritatem multitudinis concitatae.

Quam ob rem illa arma, centuriones, cohortes denuntiant non periculum nobis, sed praesidium; hortantur ut simus neque solum quieto, sed etiam magno animo; pollicentur neque modo auxilium defensioni meae, uerum etiam silentium. Reliqua uero multitudo, quae quidem est ciuium, est tota nostra; neque quisquam eorum (y ninguno de aquellos), quos undique intuentis, unde aliqua pars fori potest aspici, et uidetis exspectantis exitum huius iudici, cum fauet uirtuti Milonis (cuando muestra simpatía por el valor de Milon) non (la doble negación afirma) putat decertari (que es librada una batalla decisiva) hodierno die, tum de se, de liberis suis, de patria, de fortunis.

II. Unum genus est aduersum infestumque (hostil) nobis, eorum quos furor P. Clodi pauit rapinis et incendiis et omnibus exitiis (desastres, calamidades)publicis : qui etiam incitati sunt hesterna contione, ut praeirent (praeeo, is, ir, ivi,itum : dictar) uobis uoce quid iudicaretis. Clamor Quorum si qui forte fuerit, uos debebit admonere, ut retineatis eum ciuem, qui semper neglexit illud genus hominum clamoresque maximos prae (en razón de) uestra salute.

Quam ob rem adeste animis (¡tened valor !), iudices, et deponite timorem si quem habetis. Nam si umquam de bonis et fortibus uiris, si umquam de bene meritis ciuibus potestas iudicandi fuit uobis, si denique umquam locus datus est delectis uiris amplissimorum ordinum, ut declararent  re et sententiis sua studia erga fortis et bonos ciuis, quae saepe significassent uoltu et uerbis, profecto hoc tempore uos habetis omnem eam potestatem, ut statuatis utrum nos, qui semper fuimus dediti uestrae auctoritati, semper miseri lugeamus (estemos en duelo), an, diu uexati a perditissimis ciuibus, aliquando recreemur per uos ac per uestram fidem, uirtutem, sapientiamque.

Quid enim potest dici aut fingi laboriosius nobis duobus, iudices, quid (potest dici aut fingi) magis sollicitum (agitado), magis exercitum (atormentado, penoso), qui, adducti ad rem publicam spe amplissimorum praemiorum, non possumus carere metu crudelissimorum suppliciorum? Equidem semper putaui ceteras tempestates et procellas subeundas esse Miloni dum taxat (censura, reprocha) in illis fluctibus contionum (contio, onis : asamblea del pueblo), quia semper senserat pro bonis contra improbos; in iudicio uero, et in eo consilio in quo amplissimi uiri ex cunctis ordinibus iudicarent, numquam existimaui inimicos Milonis habituros esse spem ullam, non modo ad exstinguendam salutem eius, sed etiam infringendam gloriam per talis uiros.

Quamquam in hac causa non abutemur ad defensionem huius criminis, iudices, tribunatu T. Anni, omnibusque rebus gestis pro salute rei publicae. Nisi uideritis oculis insidias factas Miloni a Clodio, nec deprecaturi sumus ut condonetis nobis hoc crimen propter multa praeclara merita in rem publicam, nec postulaturi, ut quia mors P. Clodi fuerit salus uestra, idcirco adsignetis eam uirtuti Milonis potius quam felicitati populi Romani. Sin insidiae illius fuerint clariores hac luce, tum denique obsecrabo obtestaborque uos, iudices, ut relinquatur nobis hoc saltem (al menos), si cetera amisimus, ut liceat defendere impune uitam ab audacia telisque inimicorum.