Una casa encantada

Plinio el Joven. Cartas. VII, 27 5-11

[5] Erat Athenis spatiosa et capax domus sed infamis et pestilens. Per silentium noctis sonus ferri, et si attenderes acrius, strepitus vinculorum longius primo, deinde e proximo reddebatur: mox apparebat idolon[1], senex macie[2] et squalore[3] confectus[4], promissa barba horrenti capillo; cruribus compedes, manibus catenas gerebat quatiebatque. [6] Inde inhabitantibus tristes diraeque noctes per metum vigilabantur; vigiliam morbus et crescente formidine mors sequebatur. Nam interdiu quoque, quamquam abscesserat imago, memoria imaginis oculis inerrabat, longiorque causis timoris timor erat. Deserta inde et damnata solitudine domus totaque illi monstro relicta; proscribebatur[5] tamen, seu quis emere seu quis conducere[6] ignarus tanti mali vellet.

[7] Venit Athenas philosophus Athenodorus[7], legit titulum auditoque pretio, quia suspecta vilitas, percunctatus[8] omnia docetur ac nihilo minus, immo tanto magis conducit. Ubi coepit advesperascere, iubet sterni sibi[9] in prima domus parte[10], poscit pugillares, stilum lumen, suos omnes in interiora dimittit; ipse ad scribendum animum oculos manum intendit, ne vacua mens audita simulacra et inanes sibi metus fingeret. [8] Initio, quale ubique, silentium noctis; dein concuti[11] ferrum, vincula moveri. Ille non tollere oculos, non remittere stilum, sed offirmare animum auribusque praetendere. Tum crebrescere fragor, adventare et iam ut in limine, iam ut intra limen audiri. Respicit[12], videt agnoscitque narratam sibi effigiem. [9] Stabat innuebatque digito similis vocanti. Hic[13] contra ut paulum exspectaret manu significat rursusque ceris et stilo incumbit. Illa[14] scribentis capiti catenis insonabat. Respicit rursus idem quod prius innuentem, nec moratus tollit lumen et sequitur. [10] Ibat illa lento gradu quasi gravis vinculis. Postquam deflexit in aream domus, repente dilapsa deserit[15] comitem. Desertus herbas et folia[16] concerpta signum loco ponit. [11] Postero die adit magistratus[17], monet ut illum locum effodi iubeant. Inveniuntur ossa inserta catenis et implicita, quae corpus aevo terraque putrefactum nuda et exesa reliquerat vinculis; collecta publice[18] sepeliuntur. Domus postea rite conditis manibus caruit.


[1] idolum (on), i : εἴδωλον : imagen, espectro

[2] macies, ei: delgadez, flacura

[3] squalor, oris: aspereza, suciedad, desaliño

[4] confectus  part. de conficio : abatido, agotado, consumido

[5] proscribo: anunciar una venta mediante carteles

[6] conduco: alquilar

[7] Atenodoro de Tarso, filósofo estoico, amigo de Cicerón y de Augusto

[8] percuncto: interrogar, cuestionar

[9] iubet sterni sibi : ordenó que le extendieran un lecho

[10] in prima domus parte : es una casa de tipo griego; el dueño ocupa la parte anterior, los esclavos son colocados en las habitaciones del fondo (in interiora dimittit)

[11] En § 8, se narra la aparición del fantasma utilizando los infinitivos.

[12] Se utiliza el presente (respicit…) para el filósofo y el imperfecto (stabat…) para el fantasma

[13] Hic (el filósofo)

[14] illa (effigies)

[15] El presente deserit, que sigue a el perfecto deflexit, marca el efecto sorpresa de la desaparición del fantasma

[16] herbas et folia : en el patio de la casa, área domus, unos árboles dan sombra, de ahí las hojas. Las hierbas son las malas hierbas, propias de una casa inhabitada durante largo tiempo

[17] adit magistratus : Unicamente los poderes públicos tienen autoridad para proceder a la sepultura de un desconocido con el fin de apaciguar a sus manes

[18] Publice : con cargo al erario público

Quod Roma Xandram admiretur

Christoforus Landinus. XANDRA II, 27.

Dives erat quondam formosis Roma puellis,
quarum nunc cineres ossaque cana tegit.
Errantemque suis vidit te, Cynthia, laeta
porticibus flavis spargere colla comis;
vidit et, egregium cum Lesbia pulchra Catullum
ureret, et dixit: Lesbia pulchra mea est.
Vidit et arrisit, facies cum blanda Corinnae
sub iuga Nasonem cogeret ire suum,
atque oculos Nemesis figentes corda Tibulli
vidit: erat vatis carmine nota sui.
At nuper Xandrae vidit cum lumina nostrae,
Iuravit nihil hac posse decere magis.

El rapto de Europa

Ovidio, Metamorfosis, II, 833-875

sceptri grauitate relicta
ille pater rectorque deum, cui dextra trisulcis
ignibus armata est, qui nutu concutit orbem,
induitur faciem tauri mixtusque iuuencis
mugit et in teneris formosus obambulat herbis.
Quippe color niuis est, quam nec uestigia duri
calcauere pedis nec soluit aquaticus auster.
Colla toris exstant, armis palearia pendent,
cornua parua quidem, sed quae contendere possis
facta manu, puraque magis perlucida gemma.
Nullae in fronte minae, nec formidabile lumen;
pacem uultus habet. Miratur Agenore nata,
quod tam formosus, quod proelia nulla minetur.
Sed quamuis mitem metuit contingere primo:
mox adit et flores ad candida porrigit ora.
Gaudet amans et, dum ueniat sperata uoluptas,
oscula dat manibus; uix iam, uix cetera differt.
Et nunc adludit uiridique exsultat in herba,
nunc latus in fuluis niueum deponit harenis;
paulatimque metu dempto modo pectora praebet
uirginea plaudenda manu, modo cornua sertis
impedienda nouis. Ausa est quoque regia uirgo
nescia quem premeret, tergo considere tauri,
cum deus a terra siccoque a litore sensim
falsa pedum primis uestigia ponit in undis:
inde abit ulterius mediique per aequora ponti
fert praedam. Pauet haec litusque ablata relictum
respicit, et dextra cornum tenet, altera dorso
imposita est; tremulae sinuantur flamine uestes.

Basia. Ioannes Secundus

Ioannes Secundus (1511-1536), ob eximiam praestantiam versuum a se pactorum novus Catullus habetur. In Hispania, ubi munere scribae Latini fungebatur, amore vehementissimo captus est mulieris, cui nomen poeticum Neaerae tribuit.

Basium XVI

Latonae[1] niveo sidere blandior,
et stella Veneris pulchrior aurea,
      da mi basia centum,
      da tot basia, quot dedit
uati multiuolo Lesbia, quot tulit;
quot blandae Veneres[2], quotque Cupidines[3]
      et labella pererrant,
      et genas roseas tuas;
quot vitas oculis, quotque neces geris,
quot spes, quotque metus, quotque perennibus
      mista gaudia curis,
      et suspiria amantium.
da, quam multa meo spicula pectori
insevit volucris dira manus dei:
      et quam multa pharetra
      conservavit in aurea.
Adde et blanditias, verbaque publica,
et cum suavicrepis[4] murmura sibilis,
      risu non sine grato,
      gratis non sine morsibus.
quales Chaoniae[5] garrula motibus
alternant tremulis rostra columbulae,
      cum se dura remittit
      primis bruma Favoniis.
incumbensque meis, mentis inops, genis[6],
huc illuc oculos volve natatiles,
      exsanguemque lacertis
      dic te sustineam meis.
Stringam nexilibus te te ego bracchiis,
frigentem calido pectore comprimam
      et vitam tibi longi
      reddam afflamine basii;
donec succiduum me quoque spiritus
istis roscidulis[7] linquet in osculis,
labentemque lacertis,
dicam, collige me tuis.
Stringes nexilibus me, mea, bracchiis,
mulcebis tepido pectore frigidum,
      et vitam mihi longi af-
      flabis rore suavii[8].
Sic aevi, mea lux, tempora floridi
carpamus simul; en iam miserabiles
      curas aegra senectus
      et morbos trahet, et necem.

blandior niveo sidere Latonae, et pulchrior stella aurea Veneris, da mi basia centum, da tot basia, quot Lesbia dedit vati multivolo, quot tulit; quot blandae veneres, quotque cupidines pererrant et labella, et genas roseas tuas; quot vitas, quotque neces geris oculis, quot spes, quotque metus, quotque gaudia mista perennibus curis, et suspiria amantium. da, quam multa spicula insevit meo pectori dira manus volucris dei: et quam multa conservavit in pharetra aurea. adde et blanditias, verbaque publica, et murmura cum suavicrepis sibilis, non sine risu grato, non sine gratis morsibus. quales columbulae Chaoniae alternant garrula rostra motibus tremulis, cum dura bruma se remittit  primis Favoniis. incumbensque meis genis, mentis inops, huc illuc volve oculos natatiles, -que dic sustineam te exsanguem lacertis meis. ego stringam te nexilibus bracchiis, comprimam te frigentem calido pectore  et reddam vitam tibi longi afflamine basii; donec quoque spiritus linquet me succiduum in istis roscidulis osculis, -que dicam collige me labentem lacertis tuis. stringes me, mea, nexilibus bracchiis, mulcebis frigidum tepido pectore, et vitam afflabis mihi rore longi suavii. sic carpamus simul, mea lux, tempora aevi floridi; en iam aegra senectus trahet miserabiles curas et morbos et necem.


[1] Es decir, la Luna. Latona era la madre de Diana y de Apolo
[2] Venus, eris
[3] Cupido, inis
[4] suavicrepus, «con dulce ondulación», término raro o inusual
[5] Chaonia es una región de Epiro (al sur de la Albania actual). Las palomas de Chaonia ya volaban en Virgilio, Bucólicas, IX, 13: sed carmina tantum/ nostra valent, Lycida, tela inter Martia, quantum/ Chaonias dicunt aquila veniente columbas
[6] Genae, arum: mejillas (la parte debajo del ojo), párpados, ojos
[7] roscidulus, cubierto de rosada
[8] suavium, ii: beso

Euricius Cordus (1486-1535)

I, 22. AD SCAEVOLAM

Me petis ut credam paucos tibi Scaeuola nummos
   ad sex, aut, nec eis amplius, octo dies.
Hoc illos intra spatium te reddere iuras,
   sed uel iurato non tibi danda fides.
Forsitan ad Graecas differes usque Calendas,
   ne totum perdam, do tibi dimidium

Marcial, I, 75
Dimidium donare Lino quam credere totum
Qui mauult, mauult perdere dimidium.

———————————————–

I, 28. AD LECTOREM

(…)
Sit lasciua licet procaxque Musa,
castus spiritus est sacri Poetae.

Catulo, 16
Nam castum esse decet pium poetam
ipsum, uersiculos nihil necesse est

————————————————

II, 49. DE FRONTONE

Cum faceret ruri uersus, chartisque careret,
   dicitur in planam Fronto notasse niuem.
Dignior huis nunquam contingent pagina uati,
   haec nisi, uel uentus, uel fluuius fuerit.

Catulo, 70
In vento et rapida scibere oportet aqua

————————————————

III, 3. DE RVSTICORVM INFELICITATE

O infelices nimium, mala si sua norint,
   agricolas, uenia nunc Maro dico tua.
Flebilius nihil est isto, quam rusticus, aeuo,
   qui sua ceu seruus non sibi rura colit.
Cum riguit totum miser et sudauit in annum,
   milleque  sollicito dura labore tulit,
ex tot uix quantum rursum serat accipit agris ;
   quod superest deses uindicat ara suum.

Virgilio, Georgicas, II, 458-459
O fortunatos nimium, sua si bona norint,
   agricolas…

—————————————————–

III, 34. IN MORIAM ERASMI

Moria dicta fuit, quarter octo leonibus emi,
   redde mihi numos bibliopola, sapit.

Marcial, VIII, 13
 Morio dictus erat: viginti milibus emi.
Redde mihi nummos, Gargiliane: sapit.

El paisaje de Toscana

Plinio. Cartas, V, 6, 1-13

C. PLINIVS DOMITIO APOLLINARI SVO S.

Amaui curam et sollicitudinem tuam, quod, cum audisses me aestate Tuscos meos petiturum, ne facerem suasisti, dum putas insalubres. 2 Est sane grauis et pestilens ora Tuscorum, quae per litus extenditur; sed hi procul a mari recesserunt, quin etiam Appennino, saluberrimo montium, subiacent. 3 Atque adeo ut omnem pro me metum ponas, accipe temperiem caeli[1], regionis situm, uillae amoenitatem, quae et tibi auditu et mihi relatu iucunda erunt.

4 Caelum[1] est hieme frigidum et gelidum; myrtos, oleas quaeque alia assiduo tepore laetantur, aspernatur ac respuit; laurum tamen patitur atque etiam nitidissimam profert, interdum, sed non saepius quam sub urbe nostra, necat. 5 Aestatis mira clementia: semper aer spiritu aliquo mouetur, frequentius tamen auras quam uentos habet. 6 Hinc senes multi: uideas auos proauosque[2] iam iuuenum, audias fabulas ueteres sermonesque maiorum, cumque ueneris illo, putes alio te saeculo natum.

7 Regionis forma pulcherrima. Imaginare amphitheatrum aliquod immensum et quale sola rerum natura possit effingere. Lata et diffusa planities montibus cingitur, montes summa sui parte procera nemora[3] et antiqua habent. Frequens ibi et uaria uenatio. 8 Inde caeduae siluae[4] cum ipso monte descendunt. Has inter pingues terrenique colles (neque enim facile usquam saxum, etiam si quaeratur occurrit) planissimis campis fertilitate non cedunt, opimamque messem serius tantum, sed non minus percoquunt. 9 Sub his per latus omne uineae porriguntur unamque faciem longe lateque contexunt; quarum a fine imoque quasi margine arbusta nascuntur. 10 Prata inde campique, campi quos non nisi, ingentes boues et fortissima aratra perfringunt: tantis glaebis[5] tenacissimum solum, cum primum prosecatur, assurgit ut nono demum sulco perdometur. 11 Prata florida et gemmea trifolium aliasque herbas teneras semper et molles et quasi nouas alunt. Cuncta enim perennibus riuis nutriuntur; sed ubi aquae plurimum, palus nulla, quia deuexa terra quidquid liquoris accepit nec absorbuit effundit in Tiberim. 12 Medios ille agros secat, nauium patiens, omnesque fruges deuehit in urbem[7], hieme dumtaxat et uere; aestate summittitur immensique fluminis nomen arenti alueo[6] deserit, autumno resumit. 13 Magnam capies uoluptatem, si hunc regionis situm ex monte prospexeris. Neque enim terras tibi, sed formam aliquam ad eximiam pulchritudinem pictam uideberis cernere: ea uarietate, ea descriptione, quocumque inciderint oculi, reficientur.


[1] caelum, i : clima
[2] proauus, i: bisabuelo
[3] nemus, oris(n.): bosque
[4] caedua silua: bosque que puede cortarse, suministra leña para calefacción y pequeños materiales de construcción. Se opone a nemora procera et antiqua, bosque que se dejaba crecer y puede suministrar madera para vigas
[5] glaeba, ae: mota de tierra
[6] alueus, i: lecho del río
[7] in urbem : se refiere evidentemente a Roma

La Esperanza

haec dea [Spes], cum fugerent sceleratas numina terras[1],
in dis invisa sola remansit humo.
haec facit ut vivat fossor quoque compede vinctus,
liberaque a ferro crura futura putet,
haec facit ut, videat cum terras undique nullas,
naufragus in mediis brachia iactet aquis.
saepe aliquem sollers medicorum cura reliquit,
nec spes huic vena deficiente cadit.
carcere dicuntur clausi sperare salutem,
atque aliquis pendens in cruce vota facit.
haec dea quam multos laqueo sua colla ligantis
non est proposita passa perire nece!

Ovidius. Ex ponto, 1, 6, 29-40

[1] Ἐλπὶς ἐν ἀνθρώποισι μόνη θεὸς ἐσθλὴ ἔνεστιν,/ἄλλοι δ´ Οὔλυμπόνδ´ ἐκπρολιπόντες ἔβαν· (Teognis, 1, 1135)
(La Esperanza es la única buena diosa que está entre los hombres, los otros dioses nos han abandonado y se han ido al Olimpo)

 

Ebrietas

Horacio, Epistolas, 1, 5, 16-20

quid non ebrietas dissignat ? operta recludit,
spes iubet esse ratas, ad proelia trudit inertem,
sollicitis* animis onus eximit, addocet artes.
fecundi calices quem non fecere disertum?
Contracta** quem non in paupertate solutum?

* sollicitus, a, um: lleno de ansiedad, inquieto, preocupado…
** contracta paupertate : estrecha pobreza, que vive precariamente

O dulce otium!

Plinio el joven, Cartas, I, 9

Plinius Minicio Fundano suo s.

Mirum est quam singulis diebus in urbe ratio aut constet[1] aut constare videatur, pluribus iunctisque non constet. [2] Nam si quem interroges ‘Hodie quid egisti?’ respondeat: ‘Officio togae virilis interfui[2], sponsalia aut nuptias frequentavi, ille me ad signandum testamentum, ille in advocationem, ille in consilium rogavit.’ [3] Haec quo die feceris, necessaria, eadem, si cotidie fecisse te reputes, inania videntur, multo magis cum secesseris[3]. Tunc enim subit recordatio: ‘Quot dies quam frigidis rebus absumpsi![4]

[4] Quod evenit mihi postquam in Laurentino meo aut lego aliquid aut scribo aut etiam corpori vaco[5], cuius fulturis[6] animus sustinetur. [5] Nihil audio quod audisse, nihil dico quod dixisse paeniteat; nemo apud me quemquam sinistris sermonibus carpit[7], neminem ipse reprehendo, nisi tamen me cum parum commode scribo; nulla spe nullo timore sollicitor, nullis rumoribus inquietor: mecum tantum et cum libellis loquor. [6] O rectam sinceramque vitam! O dulce otium honestumque ac paene omni negotio pulchrius! O mare, o litus, verum secretumque μουσεῖον, quam multa invenitis, quam multa dictatis!

[7] Proinde tu quoque strepitum istum inanemque discursum et multum ineptos labores, ut primum fuerit occasio, relinque teque studiis vel otio trade. [8] Satius est[8] enim, ut Atilius noster eruditissime simul et facetissime dixit, otiosum esse[9] quam nihil agere. Vale.

[1] ratio … constet : la cuenta… sea justa
[2] ‘Officio togae virilis interfui : asistí a la ceremonia de la puesta de la toga viril
[3] secedo: retirarse
[4] adsumo: consumir
[5] corpori vacare: ejercitar el cuerpo
[6] fultor, oris: sostén
[7] carpere: acosar
[8] satius est + infinitivo: es preferible…
[9] otiosum esse : disfrutar del ocio

Actitud ante la muerte

Cicerón. Tusculanas, 1.117-119

[117] Quae cum ita sint, magna tamen eloquentia est utendum atque ita velut superiore e loco contionandum (1), ut homines mortem vel optare incipiant vel certe timere desistant nam si supremus ille dies non extinctionem, sed commutationem adfert loci, quid optabilius? sin autem perimit ac delet omnino, quid melius quam in mediis vitae laboribus obdormiscere et ita coniventem (2) somno consopiri sempiterno (3)? Quod si fiat, melior Enni quam Solonis oratio. Hic enim noster:

‘nemo me lacrimis decoret’ inquit ‘nec funera fletu faxit!’ (4)

at vero ille sapiens:

‘Mors mea ne careat lacrimis: linquamus amicis
Maerorem, ut celebrent funera cum gemitu.’ (5)

[118] Nos vero, si quid tale acciderit, ut a deo denuntiatum (6) videatur ut exeamus e vita, laeti et agentes gratias pareamus emittique nos e custodia et levari vinclis arbitremur, ut aut in aeternam et plane in nostram domum remigremus aut omni sensu molestiaque careamus; sin autem nihil denuntiabitur, eo tamen simus animo, ut horribilem illum diem aliis, nobis faustum putemus nihilque in malis ducamus, quod sit vel a diis inmortalibus vel a natura parente omnium constitutum (7). Non enim temere nec fortuito sati (8) et creati sumus, sed profecto fuit quaedam vis, quae generi consuleret (9) humano nec id gigneret aut aleret, quod cum (10) exanclavisset (11) omnes labores, tum incideret in mortis malum sempiternum: portum potius paratum nobis et perfugium putemus. [119] Quo utinam velis passis (12) pervehi liceat! Sin reflantibus ventis reiciemur, tamen eodem paulo tardius referamur necesse est. Quod autem omnibus necesse est, idne miserum esse uni potest?

1) Gerundio de contionor: harengar
(2) Participio de coniveo: cerrar (los ojos)
(3) somno consopiri sempiterno: dormirse con un sueño eterno
(4) Ennius. Epigramata
(5) Solon. Elegiae
(6) Denuntio: notificar, anunciar
(7) Constitutum sit
(8) Sero, is, ere, sevi, satum: plantar, procrear, hacer nacer
(9) Consulo + dativo: velar por, ocuparse de
(10) Cum…tum
(11) Exanclo, as, ere, avi, atum: soportar completamente
(12) Participio pasivo de pando, is, ere, pandi, pansum: extender, desplegar